ترکیببندی سیاراتتان داستانی را تعریف میکنند.. از اینکه چه کسی هستید و قرار است به چه کسی تبدیل شوید.. این داستان انرژیهای حیاتی کارمیکی است که با خود به این تجسم آورده اید و باید بیاموزید آنها را چگونه هدایت کنید
در طول تاریخ هند، مکاتب گوناگونی برای رشد معنوی، خودشناسی و دستیابی به رهایی درونی پدید آمدهاند. در میان این سنتها، کریا یوگا به عنوان یکی از عمیقترین و در عین حال کاربردیترین مسیرهای معنوی شناخته میشود. بسیاری از استادان یوگا معتقدند که کریا یوگا پلی میان زندگی روزمره و تجربههای والای معنوی است؛ مسیری که فرد را بدون نیاز به ترک دنیا، به سوی شناخت عمیقتر خویشتن هدایت میکند.
واژه کریا (Kriya) از ریشه سانسکریت “کری” به معنای عمل کردن، انجام دادن یا به حرکت درآوردن گرفته شده است. در متون سنتی، کریا به عملی گفته میشود که آگاهانه و با هدف تحول درونی انجام میگیرد. واژه “یوگا” نیز به معنای اتحاد، پیوند و یگانگی است. بنابراین کریا یوگا را میتوان “راه اتحاد از طریق عمل آگاهانه” تعریف کرد.
برخلاف تصور رایج در غرب که یوگا را مجموعهای از حرکات بدنی میداند، در سنتهای اصیل هندی یوگا در درجه نخست یک علم آگاهی است. هدف آن تنها سلامت جسم نیست، بلکه شناخت ماهیت ذهن، آزاد شدن از الگوهای ناخودآگاه و در نهایت تجربه وحدت با آگاهی الهی است.
کریا یوگا بر این اصل استوار است که انسان تنها یک بدن فیزیکی نیست، بلکه موجودی چندبعدی است که در لایههای مختلف جسمانی، انرژیایی، روانی و روحانی زندگی میکند. هنگامی که این لایهها در هماهنگی قرار گیرند، فرد آرامش، شفافیت ذهنی و احساس معنا را تجربه میکند.
ریشههای کریا یوگا را میتوان در قدیمیترین سنتهای معنوی هند جستجو کرد. برخی پژوهشگران معتقدند که مفاهیم بنیادین این مکتب در اوپانیشادها، یوگا سوتراهای پاتانجلی و متون تانتریک اولیه حضور داشتهاند.
در کتاب “یوگا سوترا” اثر پاتانجلی، اصطلاح کریا یوگا به شکلی متفاوت مورد استفاده قرار گرفته است. پاتانجلی کریا یوگا را ترکیبی از سه اصل اساسی میداند:
با گذشت قرنها، تکنیکهای عملی و تنفسی پیچیدهتری در سنتهای یوگایی شکل گرفتند که بعدها تحت عنوان کریا یوگا شناخته شدند.
اگرچه بسیاری از جزئیات تاریخی این سنت در هالهای از ابهام قرار دارند، اما آنچه امروز به عنوان کریا یوگای مدرن شناخته میشود، از قرن نوزدهم میلادی و از طریق سلسلهای از استادان معنوی به جهان معرفی شد.
در قلب سنت کریا یوگا، شخصیتی اسرارآمیز و افسانهگون قرار دارد که با نام ماهآواتار باباجی شناخته میشود. بر اساس روایتهای سنتی، باباجی یوگی بزرگی است که قرنها در هیمالیا زندگی کرده و به مرحلهای از تکامل معنوی رسیده است که محدودیتهای معمول زمان و مکان بر او تأثیری ندارند.
اگرچه اطلاعات تاریخی دقیقی درباره زندگی او وجود ندارد، اما در سنت کریا یوگا او را نگهبان دانش معنوی و راهنمای پنهان بشریت میدانند. پیروان این سنت معتقدند باباجی در دورههای مختلف تاریخ، زمانی که بشر نیازمند احیای دانش معنوی بوده است، شاگردانی را برای انتقال این آموزهها برگزیده است. در این نگاه ، باباجی نماینده آگاهی جاودان و خرد الهی است. نیرویی که فراتر از شخصیت و هویت فردی عمل میکند.
در سال ۱۸۶۱ میلادی، مردی به نام لاهیری مهاسایا که کارمند دولت بریتانیا در هند بود، طی سفری به هیمالیا با باباجی ملاقات کرد.
طبق روایت سنتی، باباجی در این دیدار تکنیکهای کریا یوگا را به او آموزش داد و از او خواست این دانش را در اختیار مردم قرار دهد. اهمیت لاهیری مهاسایا در این بود که برخلاف بسیاری از استادان پیشین، زندگی خانوادگی داشت. او راهب نبود، بلکه همسر، فرزند و شغل داشت. این موضوع پیام مهمی را به همراه داشت. اینکه رشد معنوی تنها متعلق به غارهای هیمالیا نیست بلکه انسان میتواند در میان زندگی روزمره نیز به سوی بیداری حرکت کند. هزاران نفر از اقشار مختلف جامعه هند شاگرد او شدند و بسیاری از شاخههای امروزی کریا یوگا به تعالیم وی بازمیگردند.
یکی از برجستهترین شاگردان لاهیری مهاسایا، شری یوکتسوار بود. او دانشمند، فیلسوف، ستارهشناس و استاد معنوی برجستهای محسوب میشد که تلاش کرد میان فلسفه شرق و علوم غربی پلی ایجاد کند.
کتاب “علم مقدس” اثر مشهور اوست که در آن شباهتهای میان تعالیم ودایی و مسیحیت مورد بررسی قرار گرفتهاند. شری یوکتسوار بر اهمیت نظم ذهنی، تفکر منطقی و درک علمی آموزههای معنوی تأکید فراوان داشت.
اگر باباجی سرچشمه و لاهیری احیاگر کریا یوگا بود، یوگاناندا را میتوان پیامآور جهانی این سنت دانست. او در سال ۱۹۲۰ به آمریکا سفر کرد و برای نخستین بار کریا یوگا را به شکلی گسترده به جهان غرب معرفی نمود.
کتاب مشهور او، “زندگینامه یک یوگی”، یکی از تأثیرگذارترین آثار معنوی قرن بیستم است و هنوز هم میلیونها نسخه از آن در سراسر جهان مطالعه میشود.
در فلسفه کریا یوگا، جهان از انرژی و آگاهی تشکیل شده است.
آنچه ما به عنوان ماده تجربه میکنیم، متراکمترین شکل انرژی است. بدن انسان نیز تنها بخشی از ساختار وجودی او را تشکیل میدهد.
بر اساس این دیدگاه، انسان دارای چند لایه است:
هدف کریا یوگا هماهنگ ساختن این لایهها و بیدار کردن آگاهی نهفته در انسان است.
یکی از بنیادیترین مفاهیم کریا یوگا، سامسکارا است.
سامسکاراها ردپاهای انرژیایی و روانی تجربیات گذشتهاند که در لایههای عمیق ذهن ذخیره میشوند. این الگوها بر افکار، احساسات، روابط و تصمیمات ما تأثیر میگذارند. در فلسفه یوگا، بسیاری از ترسها، وابستگیها و واکنشهای ناخودآگاه نتیجه سامسکاراهای انباشته شده هستند.
کریا یوگا تلاشی برای مشاهده، پالایش و در نهایت رها شدن از این الگوهاست. به همین دلیل استادان این سنت میگویند هدف اصلی تمرینها تنها آرامش نیست؛ بلکه آزادی از زندان شرطیشدگیهای ذهنی است.
مهمترین تکنیک کریا یوگا نوعی تنفس آگاهانه است که بر هدایت پرانا در امتداد ستون فقرات تمرکز دارد.
در سنت کریا گفته میشود که ستون فقرات مسیر تکامل آگاهی انسان است و هرچه جریان انرژی در آن متعادلتر شود، ذهن آرامتر و شفافتر خواهد شد. جزئیات دقیق این تمرین معمولا فقط از طریق استادان مجاز آموزش داده میشود.
بخش مهمی از تمرینهای کریا به آگاهی از مراکز انرژی یا چاکراها مربوط میشود. تمرینکننده به تدریج میآموزد توجه خود را بر این مراکز متمرکز کند و تغییرات ظریف انرژی را مشاهده نماید.
در دیدگاه باطنی، بیداری تدریجی چاکراها موجب گسترش آگاهی و رشد ظرفیتهای درونی انسان میشود.
صوت در سنتهای هندی نیرویی مقدس محسوب میشود.
مانتراها برای آرام کردن ذهن، پالایش انرژی و متمرکز ساختن آگاهی به کار میروند. بسیاری از شاخههای کریا یوگا از مانتراهای ویژهای استفاده میکنند که تنها در فرآیند تشرف به شاگرد آموزش داده میشوند.
یکی از اهداف نهایی کریا یوگا ایجاد حالت “شاهد” است.
در این وضعیت، فرد میآموزد افکار، احساسات و خاطرات را بدون قضاوت مشاهده کند. به تدریج هویت فرد از محتوای ذهن جدا میشود و احساس آرامش عمیقتری شکل میگیرد.
مودراها حرکات نمادین دست یا بدن هستند و بانداها قفلهای انرژیایی خاصی محسوب میشوند. این تکنیکها برای هدایت نیروی حیات و تعمیق مراقبه به کار میروند و معمولا در مراحل پیشرفتهتر آموزش داده میشوند.
از دیدگاه کریا یوگا، هدف نهایی نه کسب قدرتهای ماورایی و نه صرفا آرامش ذهن است.
هدف اصلی، تجربه مستقیم ماهیت حقیقی انسان است. حالتی که در متون ودایی با نامهای سامادهی، موکشا یا آزادی معنوی شناخته میشود.
در این وضعیت، فرد خود را موجودی جدا از جهان نمیبیند، بلکه بخشی از آگاهی واحد هستی را تجربه میکند. به همین دلیل کریا یوگا را میتوان مسیری برای بازگشت به خویشتن حقیقی دانست. سفری از آشفتگی ذهن به سکون آگاهی، از شرطیشدگی به آزادی، و از فراموشی به یادآوری ماهیت الهی انسان.
نویسنده: مریم ناظمی
آسترولوژر تکاملی و مربی مدیتیشن و کریا یوگا از موسسه گراهام
